آیا میتوان مقالهای نوشت که در آن از هیچ منبعی استفاده نشده باشد؟!
این سوالی است که ذهنم همیشه درگیر آن بود تا اینکه بالأخره پاسخ آن را در کتاب "آیین نگارش علمی" نوشته دکتر عباس حری پیدا کردم، اما نه به طور دقیق!
مقالات به چهار دسته تقسیم میشوند:
1- مقالات تحقیقی: مقالاتی که برخاسته از پژوهشی نوین باشند که محقق خود انجام داده و متکی بر یافتههای دیگران نیست.
2- مقالات تحلیلی: مقالاتی که مولف با استفاده از منابع تحقیقی پیشین نظریهی خاصی را در حوزه کار خود مطرح میکند.
3- مقالات مروری: این نوع مقالات به تحلیل کلان و ارزیابی انتقادی نوشتههایی می پردازند که قبلاً منتشر شده اند.
4- مقالات گردآوری: این نوع مقالات صرفاً به گردآوری و انعکاس نظریههای مختلف مندرج در نوشتههای مرتبط با موضوعی خاص میپردازد و در واقع کار نوینی را عرضه نمیکنند.
با این اوصاف و تعاریف موجود، من فکر میکنم که کمترین مقالات نوشته شده تا کنون از نوع تحقیقی باشند!!! که بیشتر در حوزه علوم تجربی نگاشته شدهاند. دانشمندان علوم تجربی تحقیقاتی را آغاز میکنند که قبل از آن نه چیزی درباره آنها نوشته شده و نه حتی کسی پیرامون موضوع مورد تحقیق فکر کرده باشد، چه بسا به دنبال موضوعاتی برای تحقیقاتشان هستند که دقیقاً چنین خصوصیتی داشته باشند.به عقیدهی من یک محقق واقعی کسی است که در تحقیقش سوالی نو مطرح کند تا مبحثی نو گشوده شود و مجالی برای تولید علم فراهم شود. محقق، باید مولد اطلاعات باشد و نه صرفاً استفاده کننده از اطلاعات پیشینیان.
در این مطلب که "استفاده از منابع معتبر در تحقیق، بر ارزش و اعتبار آن میافزاید" شکی نیست؛ اما این مسأله نباید بهانهای باشد برای کپی برداری از نوشتهها و گفتههای دیگران.
استناد مرتب و مکرر به آثار گذشتگان ثمری جز ایجاد یک چرخهی استنادی و تکرار نخواهد داشت.
